कुष्ठरोग निवारण घोषणा कागजी औपचारिकतामात्रै’

‘

रूपन्देहीमा १ सय ३ जना कुष्ठप्रभावित

लक्ष्मण पोखरेल

बुटवल, माघ ४ । सरकारले नेपालमा कुष्ठरोग निवारण भएको घोषणा गरे पनि स्वयम् कुष्ठ प्रभावित तथा त्यस क्षेत्रमा काम गर्ने संघसंस्थाहरूले असन्तुष्टि जनाएका छन् । सरकारले कागजी औपचारिकताका लागि निवारणको घोषणा गरेको भन्दै त्यसलाई मान्न बाध्यता बनाइएको उनीहरूले बताए । सरकारले अभियान थालिएको ४६ वर्षपछि मंगलबारबाट नेपालमा कुष्ठरोग निवरण घोषणा गरको छ ।विश्व स्वास्थ्य संगठनको मापदण्डअनुसार प्रति दशहजार जनसंख्यामा एक जनाभन्दा कम व्यक्ति कुष्ठप्रभावित देखिएको भन्दै सरकारले कुष्ठ निवारण घोषणा गरको हो । स्वास्थ्य मन्त्रालयको रिपोर्टमा प्र्रति दश हजारमा शून्य दशमलव ८ जना कुष्ठप्रभावित रहेको उल्लेख छ । मन्त्रालयले घोषणा गरे पनि मधेशी जिल्लाहरूमा अझै पनि ८० प्रतिशत प्रभावित रहेका छन् । रूपन्देहीमा मात्रै प्रति दशहजार जनसंख्यामा एक दशमलव ५ प्रतिशत कुष्ठप्रभावित व्यक्तिहरू छन् । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयले दिएको तथ्याड्ढअनुसार हाल रूपन्देहीमा १ सय ३ जना कुष्ठप्रभावित व्यक्ति रहेका छन् । गतवर्ष प्रतिहजार जनसंख्यामा २ दशमलव १३ प्रतिशत कुष्ठप्रभावित थिए । सरकारले निवारण घोषणा गरे पनि कुष्ठप्रभावित र संघ संस्था भने असन्तुष्ट रहेका छन् । ‘यो त कागजी रूप दिनका लागि मात्रै गरिएको हो,’ कुष्ठरोग निवारणको क्ष्ँेत्रमा काम गर्दै आइरहेको संस्था आइडिया नेपालकी उपाध्यक्ष्ँ तथा नेपाल प्रतिनिधि पार्वती ओलीले मेचीकालीस“ग भन्नुभयो, ‘ सरकारको घोषणामा हामी असन्तुष्ट छौ । ’ सरकारले कुष्ठरोग निवारण घोषणा गर्नुको सट्टा कुष्ठप्रभावित संख्या घटाउने अभियान थाल्नुपर्ने उहा“ले सुझाव दिनुभयो ।समाजमा कुष्ठप्रभावितलाई दोस्रो दर्जाको रूपमा हेर्ने कुसंस्कार हटिनसकेको बताउ“दै उहा“ले समाजको डरले दबिएर बसेका कुष्ठप्रभावितलाई खुलेर आउने वातावरण मिलाउनु सरकारको दायित्व भएको बताउनुभयो । ‘अहिले नै निवारण घोषणा गर्ने समय आएको छैन ।कागजी मात्रै हैन, प्राक्टिकल तयारीसमेत पूरा हुनुपर्छ,’ उहा“ले भन्नुभयो । ओली कुष्ठ प्रभावित हुनुहुन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले सन् २००० सम्ममा विश्वबाटै कुष्ठरोग उन्मूलन गर्ने घोषणा गरे पनि नेपालमा गरिएको थिएन । सरकारले चारपटकको असफलतापछि अहिले निवारण घोषणा गरे पनि व्यवहारमा त्यसो हुन सकेको छैन ।सरकारको घोषणाबाट कुष्ठप्रभावित पनि असन्तुष्ट छन् । ‘घोषणा गरेर मात्र ह“ुदैन, ’ रूपन्देही देवदहकी कुष्ठप्रभावित सरस्वती न्यौपानेले भन्नुभयो ‘सरकारले घोषणा गरेजस्तो व्यवहारमा छैन , झन् दिनप्रतिदिन कुष्ठरोगी भेटिदै गएका छन् । ’ समाजको उपेक्षित व्यवहारको कारण बाहिर खुल्न नसकेका अधिकांश कुष्ठरोगी रहेका छन् । जनस्वास्थ्य कार्यालयका क्ष्ँय ÷कुष्ठरोग सुपरभाइजर टिकाराम अधिकारीले रूपन्देहीमा केही खुल्न नसकेका प्रभावितहरू समेत रहेको बताउनुभयो । रूपन्देहीका देवदह, खुदाबगर, मक्रहर, गंगोलिया, करहिया, टिकुलीगढ, रूद्रपुर लगायतका गाविसमा कुष्ठप्रभावितको संख्या बढी रहेको छ । अशिक्ष्ाँ, बसाइ“सराइ“ र समाजको हीनतापूर्ण सोचाइका कारण सो क्ष्ँेत्रमा बढी प्रभावित देखिएको अधिकारीको भनाइ छ । निकै ढिलो यो रोग सर्ने गर्दछ भने ९५ प्रतिशतलाई यो रोग लाग्ने सम्भावना निकै कम हुने जनस्वाथ्यको भनाइ छ । संक्रमण भएको २ देखि ५ वर्षमा बल्ल देखा पर्ने यो रोग सर्ने र नसर्ने गरी दुई किसिमको हुने गर्दछ । निवारण घोषणा गर्नका लागि सरकारले कुष्ठप्रभावितप्रति गरिने सामाजिक र मानसिक धारणालाई परिवर्तन गर्नु अनिवार्य रहको आइडिया नेपालकी उपाध्यक्ष्ँ ओलीको भनाइ छ । कुष्ठरोग गराउने किटाणु माइक्रोव्याक्टेरिया घट्दै जाने र सर्ने सम्भावना कम भएपछि सरकारले निवारण घोषणा गरेको जनाएको छ ।स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार हाल नेपालमा २ हजार ४ सय ४५ जना उपचारका क्रममा रहेका छन् । ब्रेकर रूपन्देहीमा अत्यधिक प्रभावित बुटवल , माघ ५ । यस क्ष्ँेत्रमा कुष्ठप्रभावितको संख्या आत्यधिक रहेको छ । रूपन्देही , नवलपरासी तथा कपिलबस्तु जिल्लामा प्रति दशहजारमा एक प्रतिशतभन्दा बढी रहेको छ ।रूपन्देहीमा पछिल्लो तथ्याड्ढअनुसार १ दशमलव २७ प्रतिशत कुष्ठप्रभावित रहेका छन् । यो उपचारमा रहेकाको संख्या मात्रै हो । त्यस्तै नवलपरासीमा पछिल्लो तथ्याड्ढअनुसार १ दशमलव २ प्रतिशत रहेको छ । कपिलबस्तुमा प्रति दशहजार १ दशमलव ३ प्रतिशत कुष्ठप्रभावित संख्या रहेको छ ।नेपालको प्रति दशहजार जनसंख्यामा शून्य दशमलव ८९ प्रतिशत संख्या रहेको भन्दै सरकारले निवारण घोषणा गरेको हो । आइडिया नेपालको पछिल्लो तथ्याड्ढअनुसार सबैभन्दा बढी रूपन्देही कुष्ठप्रभावित रहेका छन् ।